ولايت [ را ] از هم جدا كنند ، آبادى در اطراف « رباط » نيست . از « رباط » كه تجاوز كرديم ، راه سرازير است . در آن‌جا قافله [ اى ] را ديديم كه بار به « مازندران » مىبردند . معلوم شد كه بار آنها « تنباكو » و « نمك » و « مويز » و ساير « خشكبار » « 1 » سمنان است كه به « مازندران » مىبرند ، و [ در ] عوض « برنج » خريد مىكنند و در ولايت « سمنان » مىفروشند . قريب به « رباط » آخر ، برف بسيار بود . با اين‌كه 22 روز از نوروز گذشته بود ، « 2 » زمستان آن‌جا بسيار سخت مىشود ؛ و اغلب سال‌ها مىگويند ما بين اين دو فرسخ آدم از سرما و برف تلف مىكرد . قدرى از « رباط » گذشته ، به طرف « مازندران » چشمهء آبى است كه منبع اول رودخانهء « تالار » « 3 » است ، و اندك‌اندك از هرجا آب كوهها و پشت [ ه ] هاى مرتفع كه برف دارند ، به اين چشمه متصل مىشود [ و ] رودخانهء بزرگى شده ، به درياى « خزر » ، ما بين شمال و مغرب « سارى » مىريزد . و از اين‌جا ، ابتداى « بيشه » و « جنگل » است [ و ] درختان به هم نزديك و پيوسته مىشود . يك فرسخ و نيم از « رباط » گذشته ، جانب راست راه ، دو قلعه هست [ كه ] خراب آثارى باقى است . فاصل ميان دو قلعه ، دره‌اى است . قلعه ، مقدار 200 ذرع « 4 » بر راه مشرف است . [ قلعهء ديوسفيد ] به مسافت يك ميدان از اين‌جا گذشته ، در جانب دست چپ ، قلعه ديگرى « 5 » هست كه مشهور به « قلعهء ديوسفيد » « 6 » است . دو سه برج خراب و قدرى هم ديوار خراب

--> واقع بين اصفهان و همدان و تهران . ( 1 ) . در اصل : خشك‌بار ( 2 ) . 22 ذى حجه 1251 ه . ق . براساس تقويم ووستنفلد 20 فروردين 1215 ه . ش . است . ( 3 ) . رودخانه تالار ( Talar ) كه در استان مازندران جارى است و 147 كيلومتر طول دارد ، از كوههاى واقع در 77 كيلومترى جنوب خاورى شاهى ( قائم شهر ) سرچشمه گرفته و از شهرهاى « پل سفيد » ، « زيراب » ، « شيرگاه » و « شاهى » مىگذرد و در 3 كيلومترى شمال غربى روستاى « عرب‌خيل » به درياى خزر مىريزد . ( 4 ) . در اصل : زرع ( 5 ) . در اصل : ديگر ( 6 ) . قلعه ديوسفيد كه در دوران سلطان سنجر سلجوقى ( 498 - 511 ه . ق . ) قلعه ايلاق ناميده مىشد ، ( التدوين ، 67 - 68 ) و بعدها قلعه اولاد نام گرفت و اين نام از خوارزمشاهيان تا صفويان بر جاى ماند . ( تاريخ مازندران ، 50 ) . اسكندر بيك منشى مىگويد : « از سوانح اقبال كه در اين سال خجسته مآل [ 1006 ه